De 'financing gap': op zoek naar meer geld of de echte oplossing?

Wat is een financing gap?

Een financing gap is simpel gezegd een geldtekort voor het bereiken van een bepaal doel. Om te bepalen wat de omvang van een tekort is, wordt een berekening gemaakt van hoeveel geld nodig is voor bijvoorbeeld natuurherstel en de bescherming van biodiversiteit. Het bedrag dat overblijft nadat het kapitaal dat al door de publieke en private sector is vrijgemaakt is afgetrokken, vormt vervolgens de veelbesproken financieringskloof.

Het reduceren van mondiale problemen tot een geldtekort is een aantrekkelijk frame. Maar waarom? Hans Stegeman legt in de podcast uit hoe dat zit: “het suggereert dat je niets hoeft te veranderen aan het systeem, dat we er alleen maar nog meer geld in moeten stoppen om het probleem op te lossen.” Op deze manier kunnen lastige discussies worden vermeden en blijvende onderliggende structuren die het probleem veroorzaken in stand.

4 bezwaren

Pjotr Tjallema, duurzaamheidsonderzoeker bij Triodos Bank, was te gast bij ons in de podcast om over dit onderwerp te praten. Hij is een expert op het gebied van biodiversiteit en verdiepte zich de afgelopen tijd in financing gaps. Hij schreef daar kortgeleden ook dit artikel over op ons onderzoeksplatform.

Volgens Pjotr zijn er vier aspecten van financing gaps die kritisch tegen het licht moeten worden gehouden:

1. De methodologie die wordt toegepast voor het berekenen van een financieringskloof is niet altijd even valide. Aan de schattingen liggen veel en grote aannames ten grondslag; onder meer over de ontwikkeling van het klimaat en wereldeconomie, en over de effectiviteit van financiering bij het tegengaan van bijvoorbeeld biodiversiteitsverlies. We weten eigenlijk niet genoeg over de natuur en de bijbehorende ecosystemen om een accurate inschatting te kunnen maken van hoeveel geld er nou precies nodig is om de kwaliteit van natuur en biodiversiteit te verbeteren.
    
2. Het leidt af van de hoeveelheid geld dat op dit moment wordt geïnvesteerd in schadelijke projecten in bijvoorbeeld de fossiele industrie, grootschalige landbouw en visserij. Zo berekenden de Verenigde Naties in 2023 dat voor elke euro die geïnvesteerd wordt in natuurherstel, er zo’n 30 euro gaat naar natuurvernietigende activiteiten: “begin eens met dat aan banden te leggen. Subsidies kunnen anders worden ontworpen zodat ze minder de natuur schaden en we kunnen ook kritischer kijken naar private investeerders die nog steeds geld kunnen verdienen aan die fossiele industrie en ontbossing”, aldus Pjotr. Zo kwam in een recentelijk onderzoek naar voren dat 50% van alle onderzochte subsidies schadelijke effecten heeft op de natuur, terwijl maar 19% een positieve invloed heeft.
   
   Kortgezegd is het opvullen van financing gaps dweilen met de kraan open zolang private en publieke geldstromen natuurvernietiging teweegbrengen.
    
3. De term financing gap, gaat voorbij aan de soorten geld die nodig zijn voor natuurherstel. Privaat geld, zoals een lening of investering, verschilt wezenlijk van een subsidie of donatie. Over dit soort geld moet namelijk rente en aflossing betaald worden. Dat betekent in de praktijk dat een businessmodel noodzakelijk is. Dit is vaak lastig te realiseren in de context van biodiversiteit en natuurherstel. Zelfs als de maatschappelijke opbrengsten opwegen tegen de kosten, blijft het belangrijk dat de diensten verkocht kunnen worden aan een partij.
   
   In veel gevallen kan dat niet, wat betekent dat privaat geld hier niet de benodigde oplossing kan bieden.
    
4. Het probleem is meer dan een tekort aan geld. Gedragsverandering, normen en regels worden niet geadresseerd als de focus op een financing gap wordt gelegd. Volgens Pjotr laat het een gebrek aan verbeeldingskracht zien.
   
   Het idee dat alles simpelweg met geld kan worden opgelost is problematisch. Om dit te laten zien maakt Anna Koolstra in de podcast een rake vergelijking: “mijn neefje slaat soms zijn zusje. Dan kan je zeggen; we gaan mijn neefje geld geven als hij iets aardigs doet. Maar het fundamentele probleem is dat hij zijn zusje slaat en bij het opvoeden moet hij leren dat dat niet mag. Volgens mij is dat hier hetzelfde, je kan private financierders verleiden om het juiste te doen, maar tegelijkertijd moet je strikt normeren om te zorgen dat schadelijke activiteiten stoppen”.