Tijdens de conferentie werden bilaterale handelsverdragen gesloten om de ontwikkeling van duurzame energie te stimuleren en werd gezamenlijk afgesproken om fossiele subsidies in kaart te brengen. Ondanks de duidelijke insteek, bleek ook hier weer dat er nog flink wat beren op de weg zijn. 

Hoe afhankelijk zijn we nog van fossiel?

Ondanks dat we weten dat het gebruik van fossiel schadelijk is voor onze planeet, is het nog niet zo makkelijk om er direct afscheid van te nemen. Dat komt doordat we nog enorm afhankelijk zijn van fossiele energie: ’de verwarming in je huis, het produceren van staal en het rijden met je benzineauto zijn allemaal fossiele energieverbruikers’ vertelt Ernst in de podcast Money for Change.

Het elektrificeren van het energieaanbod is een manier om deze afhankelijkheid te verminderen, maar het is onvermijdelijk dat er ook aan de vraagkant wat moet gebeuren. We moeten dus flink minder energie gaan verbruiken. In de praktijk betekent dat huizen beter isoleren, minder vaak het vliegtuig pakken en bepalen welke industrieën gesloten moeten worden omdat de opbrengsten niet opwegen tegen de sociale kosten.

Zijn we goed op weg?  

De transitie naar hernieuwbare energie ter vervanging van fossiel gaat de afgelopen jaren de goede kant op.  De prijzen van duurzame energie zijn meer dan gehalveerd en er worden steeds meer elektrische auto’s verkocht. Dit wekt het idee dat we fossiele energie al een stuk minder nodig hebben. De recent gepubliceerde energievisie van Triodos Bank laat echter wat anders zien. Hier komt naar voren dat we in 2013 voor 81% afhankelijk waren van fossiele energie. 13 jaar later is dit cijfer nagenoeg gelijk gebleven: de afhankelijkheid is met slechts 1 procentpunt afgenomen. In de podcastaflevering van Money for Change legt Anna uit hoe dit kan:

“Dan denkt iedereen ‘we waren toch zo lekker bezig met het investeren in zon en wind?’ Dat klopt ook, het probleem hierin zit dat onze totale energievraag gewoon maar blijft groeien.”

Anna Koolstra

Waarom kapitaal nog steeds naar fossiel stroomt

In de tussentijd blijft het nog steeds rendabel om te investeren in de fossiele industrie. In het boek The Price is Wrong van Brett Christophers wordt uitgelegd hoe het kan dat, ondanks de kostendaling, het rendement van duurzame energie achterblijft. Een oorzaak is dat duurzame energie gefragmenteerd wordt opgewekt als de zon schijnt of de wind waait. Omdat opslag beperkt is, moet deze stroom direct worden gebruikt, wat zorgt voor een groot aanbod en lage prijzen. Daardoor daalt de winstgevendheid voor investeerders. Tegelijkertijd vullen op momenten waar minder duurzame opgewekt kan worden fossiele aanbieders het tekort aan en profiteren zij juist van hogere prijzen.

Een andere factor die het uitfaseren van fossiele brandstoffen verder vermoeilijk is de grote omvang van fossiele subsidies. Dat is een verzameling van alles wat helpt met het stimuleren van de verkoop van fossiele energie; denk aan belastingkortingen, overheidsinvesteringen en verlaagde accijnzen. In 2023 onderzocht Milieudefensie dat in Nederland er een totaal aan 37,5 miljard aan dit soort subsidies zijn, wat het verdienmodel voor fossiele energie grotendeels in standhoudt.

Ook zijn er handelsverdragen die de fossiele industrie blijven bevorderen. Het Investor State Dispute Settlement (ofwel ISDS) is een clausule in handelsverdragen waar investeerders bij oneerlijke behandeling de staat aansprakelijk kan houden. Dit mechanisme moet zorgen voor rechtszekerheid in de vrije handel tussen landen, in de praktijk wordt het ook gebruikt om klimaatbeleid tegen te gaan. Er zijn verschillende voorbeelden van rechtszaken die op basis van het ISDS worden opgestart, waardoor overheden tot hoge kosten worden gedwongen of zelfs hun klimaatbeleid moeten terugdraaien. Het is daarmee een flinke rem op de energietransitie en het werd om deze reden ook veel besproken in Santa Marta. In aanloop naar de conferentie riepen 220 wetenschappers op tot het afschaffen van de ISDS clausules in handelsverdragen. In april kwam er een rapport uit over de bijzondere rol van Nederland hierin: Phasing out ISDS in the Netherlands: A Roadmap.

Meer te weten komen over dit onderwerp? Luister dan mee naar onze podcast bij Money for Change!