Wat houdt productiviteitsgroei precies in? Waarom hechten economen en beleidsmakers er zoveel waarde aan? En wat zijn de bezwaren tegen een beleid waarin productiviteit te centraal komt te staan? In deze blogpost vatten we de belangrijkste inzichten van de podcastaflevering in Money for Change over dit onderwerp voor je samen.

Wat is productiviteitsgroei?

Productiviteitsgroei kan simpel worden gedefinieerd als het steeds beter worden in het efficiënt omzetten van input (bijv. arbeid, kapitaal en grondstoffen) naar economische output. Het basale idee achter productiviteitsgroei is dat er meer waarde gecreëerd kan worden door slimmer te gaan werken.

Waarom ligt er zoveel focus op productiviteitsgroei?

Er is een aantal redenen waarom er in Europa een sterke focus ligt op productiviteitsgroei. Ten eerste is Europa in hoog tempo aan het vergrijzen, wat betekent dat er steeds minder werkenden zijn die de pensioenen en zorgkosten van een steeds groter aandeel ouderen moet opbrengen. Productiviteitsgroei biedt hier een antwoord op, als we efficiënter gaan werken dan kunnen we met minder mensen meer lasten dragen.

Daarnaast heeft de recente geschiedenis ons geleerd dat we als Europa kampen met grote afhankelijkheden van landen als Rusland en de Verenigde Staten voor onze handel, defensie en energievoorziening. De geopolitieke spanningen van de afgelopen jaren laten zien dat we niet langer vanzelfsprekend op deze relaties kunnen vertrouwen. Kortom; we hebben strategische autonomie nodig, en daar is productiviteitsgroei een middel voor.

Ten derde lopen we exact op dit vlak flink achter bij mondiale grootmachten als China en de Verenigde Staten. Als we onze productiviteit weten te verhogen, kunnen we onze achterstand weer verkleinen en versterken we daarmee onze concurrentiepositie.

Welke risico’s liggen op de loer?

Productiviteitsgroei staat vrijwel volledig gelijk aan economische groei, maar dit zorgt niet per definitie voor meer welzijn van de bevolking binnen een land of economie. Kijk bijvoorbeeld naar de Verenigde Staten; zij zijn in de afgelopen jaren een stuk productiever geworden dan Europa. Desondanks laat onderzoek zien dat de op veel welvaartsdomeinen Europa gemiddeld gezien beter scoort dan de Verenigde Staten, ondanks alle productiviteitsgroei. Joeri de Wide, economisch onderzoeker bij Triodos Bank, geeft in de podcast hier als mogelijke verklaring voor dat de winst van de toename in productiviteit niet ten goede is gekomen van de burgers. Hans Stegeman kwam 1,5 jaar geleden tot dezelfde conclusie, toen hij liet zien dat in Europa de onderste 90% van de bevolking beter af zijn dan in Amerika. Een deel van die extra productiviteitswinst is dus alleen maar gegaan naar de bovenste 10%

“Als je de vraag stelt waar het leven voor de meeste mensen het beste is, krijg je een heel ander antwoord dan wanneer je vraagt waar de productiviteit het hoogst is.”

Hans Stegeman

Daarnaast moet je middel en doel niet verwisselen. Zo vertelt Hans ook bij ons in de podcast: “Op macroniveau is de aanname; productiviteitsgroei is per definitie goed want dat levert belastinginkomsten en banen op. Het risico is dat je niet kijkt waar je productief in bent. Maar ook; levert die productiviteitsgroei wel op wat je had verondersteld?” Je moet dus goed nadenken wat de gevolgen zijn van productiviteitsgroei en over de inrichting van je economie als geheel: waar je precies geld mee wilt gaan verdienen en concurrerend wilt zijn.

Productiviteit is niet overal te behalen

Dan zijn er ook nog sectoren waar meer productiviteit lastig te realiseren is,maar die toch veel waarde hebben zoals de zorg en het onderwijs. Dat komt deels door het probleem van meetbaarheid, voor producten is dat vaak nog te bepalen maar voor essentiële diensten zoals het onderwijs en de zorg wordt dat een stuk lastiger. Als er dan enkel vanuit een productiviteitsoogpunt beredeneerd wordt kan dit leiden tot het maken van verkeerde conclusies, zo legt ook Joeri bij ons uit in de podcast: “Als andere sectoren productiever worden en daar hogere lonen worden betaald moet dat ook voor het onderwijs gelden. Als je dan niet kan meten dat de kwaliteit van onderwijs efficiënter wordt, dan wordt iets gewoon als duurder gezien. Dan is de reactie om te bezuinigen op onderwijs, wat natuurlijk echt heel raar is.”

Meer horen over productiviteitsgroei en over welke rol AI speelt in dit verhaal? Luister dan mee naar onze hele podcast op Money for Change!