Economische effecten blokkade Straat van Hormuz

De belangrijkste economische effecten komen voort uit de blokkade van de Straat van Hormuz. Deze zeestraat is van groot belang voor de wereldhandel: een aanzienlijk deel van de mondiale olie- en gasexport loopt via deze route. Ook voor helium en kunstmest is het een cruciale doorgang.

Op het moment van schrijven is de Straat van Hormuz nog altijd gesloten en is het onzeker wanneer de scheepvaart weer volledige doorgang zal krijgen. Hoe groot de economische schade uiteindelijk wordt, hangt af van het verdere verloop van het conflict. Hoe langer de blokkade duurt en hoe meer energie infrastructuur vernietigd wordt, hoe groter de economische gevolgen.

Hoe de mondiale economie zich aanpast is een open vraag, legt Joeri de Wilde, economisch onderzoeker bij Triodos Bank, ook uit in de podcast Money for Change:“In het verleden, als er zo iets gebeurde als nu dan was de impact vaak enorm, maar we hebben de afgelopen jaren gezien dat de economie ook best flexibel is”.

Economen zijn het er redelijk over eens dat de beperking van handel via de Straat van Hormuz op de korte termijn tot inflatie zal leiden. Dit kan de ongelijkheid vergroten. Economen als Isabelle Weber stellen dat kosten veroorzaakt door inflatie doorgaans worden doorberekend aan consumenten. De laagste inkomens zullen hierdoor het hardste geraakte worden omdat zij relatief veel van hun inkomen uitgeven aan consumptie. Op internationaal niveau zullen energie-importeurs, zoals Europa, collectief armer worden. Deze schok betekent voor Europa dus verlies verdelen.

Oorlog in Oekraïne: de parallelen en verschillen

Er zijn duidelijke overeenkomsten met de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne, maar ook belangrijke verschillen. In 2022 werd Europa direct geraakt doordat veel landen sterk afhankelijk waren van Russisch gas en deels ook van olie. De huidige verstoring raakt in eerste instantie vooral landen die sterk afhankelijk zijn van energieleveringen via de Golfregio, met name in Azië.

Toch blijft ook Europa niet buiten schot. Olie is een wereldmarkt: een tekort in één regio werkt door in de prijs elders. Landen die acuut met tekorten worden geconfronteerd, proberen olie van andere markten weg te kopen. Daardoor stijgen de prijzen wereldwijd, ook in landen die niet direct afhankelijk zijn van de getroffen route. Dat merken consumenten uiteindelijk wanneer zij bijvoorbeeld hun energierekening betalen.

Prijsprikkels voor energietransitie

De recente energiecrises laten ook zien dat hoge prijzen gedrag kunnen veranderen. Toen de gasprijzen in 2022 sterk stegen, daalde het energieverbruik aanzienlijk. Huishoudens zetten de verwarming lager en bedrijven waarvoor de energiekosten te hoog werden, sloten tijdelijk hun deuren. Hoofdeconoom Hans Stegeman vertelt bij ons in de podcast ook wat we hiervan kunnen leren: “Deze prijsprikkels werkten toen echt heel goed, wat we toen ook zagen: de investering in hernieuwbare energie spoot alle kanten uit. Dit zorgde ook voor veel werkgelegenheid in die duurzame energiesector.”

Toen de gasprijzen weer daalden, verdween ook de prikkel om zuiniger te leven of sneller te verduurzamen. Consistent beleid is dus nodig om de prijsprikkel in stand te houden, bijvoorbeeld via CO₂-beprijzing en het in stand houden van accijnzen op fossiele brandstoffen. Daarbij blijft gerichte compensatie voor lage inkomens essentieel, zodat zij niet te veel lijden onder structureel hogere prijzen.

Financiële markten

De aandelenmarkten reageerden relatief gematigd op de oorlog, maar op de obligatiemarkten was de impact duidelijker zichtbaar. Beleggers houden rekening met hogere inflatie, en dat vertaalt zich in oplopende rentes op staatsleningen. De verwachting dat centrale banken de rente mogelijk langer hoog houden of gaan verhogen, speelt daarin een belangrijke rol.

Centrale banken proberen met hun rentebeleid de inflatie te drukken. Hogere rente zal er in theorie namelijk voor zorgen dat mensen meer gaan sparen en minder consumeren. Zo wordt de vraag afgeremd. Bij een aanbodschok, zoals een plotselinge stijging van energieprijzen door oorlog, is dit mechanisme minder effectief. Tegelijkertijd zorgt de hogere rente er ook voor dat de opstartkosten voor duurzame energiebedrijven toenemen. Onafhankelijk worden van fossiele inputs wordt dus duurder. Je kan dus vraagtekens stellen bij het gebruik van renteverhogingen tegen deze specifieke inflatie.  

Toch kunnen centrale banken wel degelijk een rol spelen door investering in duurzame energie aantrekkelijker te maken. Dit gaat via het specifiek laag houden van rentetarieven voor deze duurzame energieprojecten. Monetair beleid zou dan worden ingezet om krediet te sturen in de richting van de energietransitie. Juist die energietransitie is een manier om op de lange termijn prijsstabiliteit te waarborgen, zoals ook gesteld wordt door Frank Elderson, bestuurslid van de ECB.

Ons hele gesprek horen over de podcast? Ga dan naar ons kanaal op Spotify of een van de andere podcastplatformen!