Het rapport in een notendop

Zoals gezegd heeft het Global Justice Report een duidelijk doel: de economie zo transformeren dat deze in 2100 veel gelijker is en binnen de planetaire grenzen past. Grofweg zijn daar volgens het rapport drie dingen voor nodig:

  1. Het energiesysteem moet snel worden vergroend zodat de opwarming van de aarde beperkt wordt tot 1,8 graden. Dat is een stuk minder dan de 3 of 4 graden opwarming waar we met de koers van onze huidige economie op afstevenen.
     
  2. Er moet een omslag komen van efficiency naar sufficiency. Dat betekent dat we productiviteitsgroei niet langer als doel op zich zien, maar productiviteitswinst gebruiken voor een scherpe afname in het aantal werkuren. Daarnaast wordt de hoeveelheid grondstoffen die nodig zijn voor de productie van goederen sterk verminderd. In de praktijk stellen de onderzoekers voor dat we naar een 25-urige werkweek gaan, gecombineerd met een omslag in waar we onze arbeid verrichten; we verplaatsen de werkkracht van vervuilende industrieën naar sectoren met grote maatschappelijke waarde zoals het onderwijs en de zorg.  

    Om dat te realiseren moet het aandeel van onze werkgelegenheid in deze sectoren van gemiddeld 11 naar 43%. Een enorme toename, maar niet onmogelijk. Zo stelt ook podcast-host Anna Koolstra bij ons in de podcast na het lezen van het rapport “In Zweden en Noorwegen vindt al 30 à 35% van de totale arbeid plaats in de zorg en het onderwijs”. 

    Vanuit de consumenten-kant gaat deze transitie gepaard met veranderingen in consumptiepatronen, eetgewoonten en landgebruik. Dus minder vliegvakanties, vlees en goedkope kleding maar meer vrije tijd, ervaringen en lokale natuur.
     
  3. Inkomen, vermogen en macht moet gelijker verdeeld worden. Er moet dus herverdeling plaatsvinden zowel binnen landen als tussen landen. Het economische zwaartepunt zal dus minder sterk in het Westen liggen en gelijker over de wereld moeten worden verdeeld

Nieuwe wereldwijde governance

Piketty en zijn collega’s maken ook een aantal concrete voorstellen om deze veranderingen mogelijk te maken. Zo wordt er gesproken over een Global Justice Fund, een fonds dat op het hoogtepunt 8 tot 9% van het wereldwijde BBP vertegenwoordigt. Dit fonds wordt aanvankelijk vooral gefinancierd via belastingen op het inkomen en vermogen van de rijkste 1,5% van de wereldbevolking. Naarmate de vermogensongelijkheid afneemt, kan dit aandeel geleidelijk worden verlaagd tot minder dan een half procent van de bevolking. Dit geld kan vervolgens worden herverdeeld over de wereldwijde economie.

De geldstromen naar het fonds zullen in het begin dus hoog zijn, maar afnemen naarmate de tijd vordert. Dat betekent dat er in het begin veel geld is om bijvoorbeeld de energietransitie te versnellen. Tegen de tijd dat de stromen beginnen op te drogen zal de eigendomsportefeuille van het fonds flink gegroeid zijn met aandelen in bedrijven. Daarvoor is er het World Sovereign Fund. Dat keert het rendement uit dat hiermee verdiend wordt wat vervolgens verder kan worden herverdeeld.

Daarnaast bevat het voorstel een nieuwe wereldwijde munt en geldsysteem om ook deze vorm van macht eerlijker te verdelen.

Sterke punten

In het rapport wordt veel gebruik gemaakt van het doortrekken van historische trends. Zo is de gemiddelde werkweek over de jaren heen al een stuk korter geworden, in Nederland van bijna 70 naar iets meer dan 30 uur. Hans Stegeman noemt dit in de podcasteen krachtige manier van redeneren: “Wat je bijvoorbeeld in veel IPCC-rapporten ziet is dat er een aanname gemaakt wordt dat er een heleboel technologie gaat komen, die er nog helemaal niet is. Door het gebruiken van historische trends kun je bij alles zeggen dat het al een keer gebeurd is”.

Verder valt het op dat in het rapport duidelijk stelling wordt genomen, iets wat je niet vaak ziet bij economen. Sommige mensen vinden dat het daardoor minder objectief wordt. Maar Ernst legt in de podcast uit dat het focussen op gelijkheid juist belangrijk is; “De onderzoekers geven aan dat ze gelijkheid heel belangrijk vinden, maar ook dat het noodzakelijk is voor het indammen van klimaatverandering.”

Kritische kanttekeningen

Het rapport is uitgebreid, maar er missen ook thema’s. Zo blijft de enorme invloed onbenoemd, die AI naar verwachting zal hebben op de mondiale economie. Techbedrijven zullen veel macht naar zich toetrekken en ook de datacenters die de opkomst van AI ondersteunen zullen voor een gigantische toename in uitstoot zorgen. Het economische speelveld zou dus wel eens drastisch kunnen veranderen, maar het rapport houdt hier weinig rekening mee. Tegelijkertijd geven de auteurs aan dat de opkomst van nieuwe technologieën past binnen de bredere historische trends waarop het rapport is gebaseerd.

Daarnaast is er veel positiviteit over de productiviteitsgroei, maar in veel Westerse landen zoals Nederland is consistente groei al jaren niet meer aan de orde. Ook valt het lastig te rijmen met de verschuiving naar dienstsectoren waar productiviteitsgroei lastig te realiseren is. Over dit onderwerp maakten wij een tijdje geleden ook een podcast.

Het rapport is dus vooral bedoeld om veel bestaande ideeën samen te brengen op een coherente manier en de verbeeldingskracht voor een nieuwe economie te stimuleren. De onderzoekers zijn stellig; 99% van de mensen zullen in dit scenario beter af zijn.

Meer horen over wat Anna, Ernst en Hans over het rapport te vertellen hebben? Luister dan naar de hele podcast!