Groene groei vs. post-groei

Groene groei & post-groei

Allereerst is het belangrijk om te definieren waar we het nou precies over hebben, kort gezegd kunnen de twee concepten als volgt worden beschreven:

• Groene groei: volledige inzet op toenemende economische activiteit, waarbij innovatie en efficiëntie ervoor moeten zorgen dat CO₂-uitstoot losgekoppeld kan worden van de negatieve effecten van groei op de leefomgeving.

Hidde Boersma, oprichter van de stichting WePlanet (voorheen Ecomodernisme Nederland) sloot voor deze aflevering van Money for Change. Een radicale inzet op de ontkoppeling van CO₂-uitstoot en economische groei is volgens hem de oplossing voor de grootste uitdagingen van deze tijd: de klimaatcrisis, biodiversiteitsverlies en de structurele honger waaronder een groot deel van de bevolking lijdt. Om dit te realiseren, moeten we volgens Hidde flink investeren in hernieuwbare energie, veel minder land gaan gebruiken en efficiëntere landbouw creëren.

• Post-groei: het creëren van een economie waarin menselijk welzijn centraal staat, zonder afhankelijkheid van voortdurende economische groei, binnen de grenzen van de aarde.

Hans Stegeman, hoofdeconoom van Triodos Bank, pleit juist voor post-groei. Hij ziet dit als het enige pad om de economie binnen planetaire grenzen te krijgen. Een radicale inzet op ontkoppeling en investeren in technologie vindt hij ook een goed idee, alleen hij ziet geen bewijs dat dit leidt tot die gehoopte groene groei. Innovatie en efficiëntie leiden volgens hem altijd tot meer gebruik in een economisch systeem dat inherent expansief is. De focus zou daarmee verschoven moeten worden van meer productie naar herverdeling: hoe zorgen we ervoor dat de gecreëerde welvaart op de juiste plek terechtkomt?

Beide stromingen hebben dus een totaal andere kijk op hoe de economie zich moet verhouden tot groei.

Hoe zit het met die ontkoppeling?

Zowel Hans als Hidde halen in hun argumentatie ontkoppeling aan: de een zegt dat er wetenschappelijk bewijs is dat het mogelijk is, terwijl de ander het tegenovergestelde zegt.

Hidde verwijst naar individuele landen als Zweden, Nederland en het Verenigd Koninkrijk waar in de afgelopen jaren economische groei succesvol is ontkoppeld van CO₂-uitstoot. Hans legt echter uit dat, als we op mondiaal niveau naar de totale uitstoot kijken, er onvoldoende bewijs is dat harde ontkoppeling mogelijk is.

Overigens wijst co-host Ernst Hobma er in de podcast op dat hij de tegenstelling op het gebied van ontkoppeling tussen de twee perspectieven op het gebied van ontkoppeling niet helemaal terecht vindt: “Ik ken eigenlijk alleen maar mensen die voor post-groei pleiten, die ook willen ontkoppelen. Natuurlijk moet je dat doen, natuurlijk zijn zonnepanelen en windmolens wenselijk”.

Daarnaast verlegt Anna Koolstra de blik naar andere planetaire grenzen: zelfs al zou economische groei van energieverbruik ontkoppeld kan worden, is het van belang om breder naar duurzaamheid te kijken. Als we energieverbruik vervangen door bijvoorbeeld grondstoffenverbruik, dan zien we een stuk minder bewijs voor ontkoppeling. Zo verwijst Ernst naar een rapport van de Verenigde Naties waarin radicale aannames worden gedaan over volledige circulariteit, komen de onderzoekers niet verder dan een iets minder snelle toename van het grondstoffenverbruik, laat staan een afname.

We moeten wel

Los van onze ambities, is het volgens Hans onvermijdelijk dat we gaan nadenken over het verminderen van groeiafhankelijkheden in ons systeem. De productiviteitsgroei in Westerse economieen is al jaren laag, ondanks investeringen en innovaties.

Tegelijkertijd is het post-groeisysteem weer relatief lastig haalbaar en minder aantrekkelijk, omdat ervoor nodig is dat we anders naar welvaart gaan kijken. Dit erkent Hans ook in de podcast “Die groei en dat economisch systeem is onderdeel van ons aller wereldbeeld, dus wij moeten gaan bedenken dat de wereld leuker is als we minder hard hoeven te werken, als we meer tijd hebben voor elkaar en als we gezondere lucht hebben”.