Eén voor een komen ze binnendruppelen: de cliënten van zorginstelling Cordaan komen drie tot vier dagen in de week naar theater Frascati waar ze samen met professionele theatermakers op het podium staan, dansen en voorstellingen repeteren. Sommige cliënten wonen zelfstandig en komen zelf naar het theater toe, anderen worden vanuit de zorglocatie waar zij verblijven gebracht. In verschillende groepen gaan ze vervolgens aan de slag. Per persoon wordt er gekeken naar welke vorm van theater het beste past.

Wat begon als dagbesteding, groeide uit naar volwaardige voorstellingen. Tijdens het door Triodos Bank georganiseerde evenement ‘Kunst en zorg: geen luxe maar noodzaak’ kregen bezoekers een voorproefje. Met het evenement werden mensen uit de kunst- en zorgwereld bij elkaar gebracht, om te kijken wat zij voor elkaar kunnen betekenen.

De theatermakers met een verstandelijke beperking spelen bij het door Cordaan opgerichte gezelschap Theater LeBelle. De zorgorganisatie en Frascati begonnen in 2024 een onderzoek naar wat zij voor elkaar kunnen betekenen.

Triodos Bank financiert de culturele sector

Culturele instellingen en kunstinitiatieven hebben vaak moeite om financiering te vinden bij banken. “Dat komt omdat ze meestal weinig financiële buffer hebben en de sector vaak afhankelijk is van subsidies. Dan is het een puzzel om alles rond te krijgen”, zegt Sarah Hoes, relatiemanager creatieve en culturele sector bij Triodos Bank. Hoes helpt hen om alsnog een lening af te kunnen sluiten om hun plannen te realiseren. “Het gaat dan bijvoorbeeld om een verbouwing of het kopen van een pand, het aanschaffen van een nieuwe projector.” In het geval van Frascati financierde Triodos Bank de uitbreiding van het pand met horeca.

Zij gaat daarom vaak al in het beginstadium van nieuwe plannen met de organisaties om tafel. “We kijken al vroeg mee, soms ook met andere partijen. Het uitgangspunt is: wat moet er gebeuren om ervoor te zorgen dat een lening haalbaar is en zo het initiatief mogelijk te maken?”

Triodos Bank vindt het belangrijk om in deze sector te investeren, zegt Hoes. “Kunst en cultuur zijn vitale onderdelen van de maatschappij. Ze fungeren als een spiegel die ons taboes en moeilijke thema’s voorhoudt, het is een manier van zelfexpressie en een katalysator van transities. In de culturele sector worden dingen uitgeprobeerd en wordt er buiten de gebaande paden gewandeld, dat uiteindelijk de hele maatschappij vooruithelpt.” Bij de financiering van projecten oordeelt Triodos Bank niet over de inhoud van projecten. “Of iets mooi is of niet, is altijd een mening. Wij kijken dus in principe niet naar de inhoud.”

Voordelen voor de zorg

“De voordelen van kunst in de zorg zijn enorm”, zegt Madelon van Riel, projectleider Kunst en Zorg van Cordaan. “Binnen onze organisatie hebben we daarom verschillende programma’s lopen waarmee onze cliënten bezig kunnen zijn met kunst en cultuur. Eén van die programma’s is Theater LeBelle.” Volgens Van Riel zorgen de theaterlessen ervoor dat cliënten een actieve dag hebben, dat zij sociale contacten opdoen, hun talenten ontwikkelen en eigen grenzen kunnen onderzoeken. “Binnen de veilige setting van het theater kunnen ze onderwerpen behandelen als macht, vriendschap en ‘anders’ zijn.”

De cliënten van Cordaan leveren zelf onderwerpen aan die in de stukken worden uitgediept. Thema’s als hoeveel ruimte mag ik innemen, welke rol heeft mijn beperking in de maatschappij, erbij horen, intimiteit, kwetsbaarheid en familie komen terug. Daarmee pakken ze een stukje regie terug in hun leven, ziet Van Riel: “Als een zorgverlener bij een cliënt komt, dan komt die iets brengen, namelijk zorg. Maar een theatermaker komt niet alleen iets brengen, maar ook iets hálen. Die wil ook iets van de cliënt. De band tussen theatermaker en speler is gelijkwaardig. Dat geeft de spelers zingeving en zelfvertrouwen.”

De (on)vertelde stad

Niet alleen de zorg profiteert van de samenwerking met de podiumkunsten. Het werkt evengoed andersom, zegt Elike Roovers van Frascati. Onder de noemer ‘De (on)vertelde stad’ verzamelt Frascati verhalen van mensen die weinig aan het woord komen. “Hun verhalen zijn ook van groot belang om te vertellen”, zegt ze. Zo was er de voorstelling Straatvacht, gebaseerd op ontmoetingen bij inloophuis De Kloof voor dak- en thuislozen. En de interactieve voorstelling Het Gesprek ging over gesprekken bij de Sociale Dienst.

“We werken voor deze voorstellingen onder andere samen met een traumacentrum, een GGZ-instelling en met Cordaan”, zegt Roovers. “We willen de diversiteit van de maatschappij laten zien. Als we de mensen aan de randen vergeten, missen we iets in het centrum. Met onze voorstellingen dragen we daaraan bij.”

Met hun pure en ongefilterde spel, verrijken de theatermakers van LeBelle de kunst, zegt Roovers. Geen voorstelling of repetitie is hetzelfde. “De theatermakers van Frascati zetten de lijnen uit. Dat doen ze met bepaalde voorwerpen, zoals het schaakspel, en andere rituelen die elke week terugkomen. De spelers geven er daarna een eigen invulling aan. Elke keer ontstaat er daardoor weer iets nieuws.”

Theatertalenten

Bij Cordaan zijn al verschillende theatertalenten opgestaan, zegt Roovers. “Dat is fantastisch om te zien. Die talenten gun ik het dat ze zich verder kunnen ontwikkelen, onder begeleiding van professionals.” Eén van de talenten is Bea Otte, die meespeelt in de voorstelling over machtsverhoudingen. Een noemenswaardige scène is wanneer zij de directeur speelt en iemand anders dwingt een banaan te eten. “De macht is hiermee volledig omgedraaid en anders dan we verwachten. Dat maakt het interessant”, zegt Roovers. Otte zelf geniet van het spel: “Dit is een kans om me te kunnen uiten”, zegt ze. “Ik vind het fantastisch want dit is de enige kans die ik krijg om dat te doen.”

En dat is tegelijkertijd waar de samenwerking tussen Frascati en Cordaan schuurt, vertelt Van Riel van Cordaan. “Het zorgt ervoor dat onze cliënten zich kunnen ontwikkelen, zichzelf kunnen zijn en hun talenten kunnen laten zien. Maar zij voelen soms ook frustratie: waarom kan ik mezelf alleen uiten in een theater en luisteren mensen op andere momenten niet naar me?”

Genoeg onderwerpen dus om verder te onderzoeken voor Frascati en Cordaan. Als het aan beide partijen ligt, gebeurt dat ook. Daarvoor is structurele financiering van groot belang, zegt Roovers. “Frascati maakt de voorstellingen nu met eigen middelen. Aan zorggelden zitten, terecht, veel regels vast. Dat moet écht aan de zorg worden besteed. Veel subsidies hebben daarnaast allerlei eisen, bijvoorbeeld dat een theaterstuk altijd minimaal uit vijftien zorgcliënten moet bestaan. Mijn wens voor de toekomst is dat het meer regel dan uitzondering is dat er theatermakers van allerlei achtergronden naast elkaar op het podium staan. Dat komt de zorg, de kunst én de samenleving ten goede.”

Kunst in de zorg: geen luxe maar noodzaak

Uit onderzoek blijkt dat kunst een helende werking heeft, angst vermindert en een positief effect heeft op de levensverwachting. Daarom is het belangrijk om kunst vaker in te zetten in de zorg, zegt Sarah Hoes van Triodos Bank. “Kunst draagt op verschillende manieren bij aan de kwaliteit van leven. Het is een manier van zelfexpressie, heeft een positief effect op hoe je je voelt en het helpt je om je verhaal te delen. Tegelijkertijd is het goed voor je zelfbeeld en kun je, bij het uitoefenen van kunst, sociale contacten opdoen. Het draagt bij aan je kwaliteit van leven. Dat vinden we bij Triodos Bank zeer belangrijk.”

Er zijn ook meer basale positieve effecten: een dansles zorgt voor beweging en meer flexibiliteit. “Juist die holistische benadering is belangrijk in de zorg”, zegt Hoes. “Wat heb je nodig als mens, wat mis je, word je gezien? Daar kunnen vormen van kunst bij helpen.”

In oktober organiseerde Triodos Bank het evenement ‘Kunst in de zorg: geen luxe maar noodzaak’. Theater LeBelle was onderdeel van dit event. Hoes: “We weten dat kunst belangrijk is in de zorg en er zijn al best wat initiatieven op dat gebied. Toch is de informatie gefragmenteerd. Zo horen we wel dat er mooie dingen worden georganiseerd bij zorgorganisaties, maar is er vaak geen standaard beleid. Met het evenement hebben we mensen uit de zorg- en kunstwereld bij elkaar gebracht, om te inspireren en van elkaar te leren.” Het evenement was zeer waardevol, zegt Hoes. “Zowel vanuit de kunst- als de zorghoek werd aangegeven dat men hier graag verder over wil praten. Er is nog veel winst te behalen.”