Wereldleiders zijn momenteel aanwezig aan de turquoise kust van Antalya voor alweer de 31e Klimaatconferentie van de Verenigde Naties. Het was een moeilijk jaar voor klimaat-diplomatie. De Verenigde Staten bleef afwezig, handelsspanningen liepen op en geld voor klimaatfinanciering werd herbestemd voor defensie.
De verwachtingen voor de COP31 zijn dan ook bescheiden. Net als vorig jaar ligt de nadruk op de uitvoering van bestaande afspraken, niet op grote nieuwe wereldwijde akkoorden. Turkije is het gastland en Australië leidt de onderhandelingen. Beide landen zijn nog sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen, die respectievelijk 83 procent en 90 procent van hun energiemix vormen. Dat roept vragen op over hoe ambitieus deze COP zal zijn.
Dat is zorgwekkend, want we zijn de 1,5 graad opwarming inmiddels voorbij en de opgave is groter dan ooit. Ondertussen is de groei van klimaatfinanciering sinds zijn piek in 2021 sterk vertraagd. Op dit moment is er veel te weinig geld beschikbaar om zelfs de meest bescheiden klimaatdoelen voor 2030 te behalen. En defensie-uitgaven concurreren steeds vaker om dezelfde publieke middelen, met het risico dat klimaatdoelen nog verder uit het zicht raken. Van een reële afbouw van fossiele brandstoffen is ondertussen nog steeds weinig sprake.
Steun voor de afbouw van fossiele brandstoffen groeit
De klimaattop van vorig jaar in Belém, Brazilië, bracht belangrijke onderwerpen verder. Het ging bijvoorbeeld over een ‘eerlijke transitie’, waarin gemeenschappen hulp krijgen om zich voor te bereiden op de overstap naar schone energie en de gevolgen van klimaatverandering. Zo blijft niemand achter. Daarnaast lukte het om de vraag hoe we financiële stromen kunnen laten aansluiten bij klimaatdoelen op de agenda te houden. Tegelijkertijd werden kritieke onderwerpen, zoals het afbouwen van fossiel en ontbossing, buiten het formele proces van de Verenigde Naties geduwd. En opnieuw werden fossiele brandstoffen niet genoemd in het officiële akkoord.
Wat wel bemoedigend was: een coalition of the willing die in april bijeenkwam in Santa Marta, bracht het afbouwen van fossiele brandstoffen wél verder, buiten het COP-proces om. Het doel van deze bijeenkomst was anders dan bij een officiële klimaattop. De deelnemers wilden niet per se overeenstemming bereiken, maar praktische stappen bespreken om afscheid te nemen van fossiele brandstoffen. Dit keer zaten de partijen die vooruitgang kunnen tegenhouden, zoals lobbyisten van de fossiele industrie, niet aan tafel.
Tijdens de bijeenkomst werd ook een nieuw onafhankelijk wetenschappelijk panel opgericht, onder leiding van Dr. Rockström en Dr. Nobre. Dit panel kan vaker nieuwe inzichten delen dan het IPCC, dat werkt met een cyclus van zeven jaar. Ook kreeg het maatschappelijk middenveld een grotere rol in het officiële proces. Maar ook binnen deze coalitie hebben de meeste landen, waaronder medeorganisator Nederland, nog steeds geen deadline vastgesteld voor het afbouwen van fossiele brandstoffen.
De samenwerkingen buiten het officiële VN-proces om laten zien dat er steeds meer steun is voor een omschakeling naar schone energie. Toch is er meer nodig dan deze coalitions of the willing om de omvang en urgentie van de klimaatcrisis aan te kunnen. Deze samenwerkingsverbanden moeten juist op de COP31 opstaan en van zich laten horen, om meer overheden en financiële instellingen achter de afbouw van fossiele energie te krijgen.
Geloofwaardigheid en inclusiviteit
Het succes van de COP zal ook afhankelijk zijn van de geloofwaardigheid en inclusiviteit van het proces zelf. Dit is cruciaal voor publieke steun en echte vooruitgang. Maar over de COP31 in Antalya bestaan momenteel vooral veel zorgen, bijvoorbeeld over de deelname van lobbyisten van de fossiele industrie. Om dat vertrouwen te herstellen, is transparantie over financiering en partnerschappen een vereiste, net als strengere regels rondom belangenverstrengeling.
Ook een betekenisvolle rol voor maatschappelijke organisaties is belangrijk. Maar ook hier zijn zorgen over, want Turkije onderdrukte in juni protesten rond de NAVO-top. Het is cruciaal dat mensenrechten- en milieuverdedigers veilig en volwaardig kunnen deelnemen. Dat geldt in het bijzonder voor inheemse volken en gemeenschappen aan de frontlinie van de klimaatcrisis.
Uitkijken voor achterdeurtjes
Het centrale doel van COP31 is het zogeheten ‘35by35’-doel. Dat houdt in dat elektriciteit in 2035 goed is voor 35 procent van de wereldwijde energievraag. Maar zolang niet vaststaat hoe die elektriciteit wordt opgewekt, is het doel op zichzelf nog geen reden tot optimisme. Zonder duidelijke formuleringen kan zo’n doel een achterdeurtje worden om de fossiele industrie juist in leven te houden. Dan gaan de investeringen in fossiele energiecentrales gewoon door, onder het mom van vooruitgang.
De wereld kan zich zulke halve maatregelen niet langer veroorloven. Alleen een duidelijke keuze om investeringen in fossiele brandstoffen af te bouwen, zorgt voor verandering.
Banken moeten stoppen met het financieren van fossiel
Wat dat betreft zijn ook banken aan zet. Meer dan tien jaar na het Klimaatakkoord van Parijs staat de bankensector nog maar aan het begin van de omschakeling naar een economie met weinig uitstoot. En de tekenen aan de wand laten zien dat deze omschakeling langzaamaan stilvalt. Veel banken hebben hun al klimaatdoelen afgezwakt. Sommigen hebben hun afspraken, doelen en beleid rondom klimaatverandering zelfs helemaal ingetrokken. De kers op de taart: de grootste banken ter wereld verhoogden vorig jaar hun financiering voor de winning van fossiele energie met gemiddeld 27 procent.
Tijdens de COP31 is het essentieel dat overheden en de financiële sector samenwerken om de afbouw van fossiele energie te versnellen. We roepen banken, bedrijven en landen dan ook op om hun beleid, investeringen en ambities af te stemmen op een toekomst zonder fossiel. Alleen samen kunnen we ervoor zorgen dat klimaatfinanciering en klimaatbeleid echte motoren van verandering worden.
Bedankt voor je reactie!
Bevestig je reactie door op de link in je e-mail te klikken.