Schoonschip als schoolvoorbeeld voor energiezuinig en sociaal wonen

Dit wordt de duurzaamste drijvende wijk van Europa

Interview

Dit jaar start de bouw van Schoonschip, de meest duurzame drijvende wijk van Europa. De wijk komt te liggen in Amsterdam-Noord waar ongeveer 100 mensen 30 verschillende boten betrekken. Wat kunnen we leren van deze wijk? En waarom is het zo uniek?

Op de plek waar de nieuwe wijk komt te liggen, is nog niets te zien. Een kaal stuk berm langs het kanaal en in de verte zie je de A’DAM toren liggen. De steiger zal eerst geplaats worden. Die zal 45 meter het Johan Hasseltkanaal insteken. “En met zo’n steiger creëer je echt een buurtje omdat de woningen eromheen komen te liggen”, vertelt Marjolein Smeele, een van de initiatiefnemers en toekomstige bewoners.

Dit wordt de duurzaamste drijvende wijk van Europa
Marjolein Smeele is architect en werkt op de Ceuvel. Vanaf haar werkplek kan ze uitkijken op haar toekomstige woning.

Zelf de buurt creëren

Die wijk ligt in Buiksloterham. Een gebied in Amsterdam-Noord waar veel industrie is geweest, de grond voor een deel vervuild is, maar waar de gemeente nu duurzame nieuwbouwprojecten ruimte geeft. Zo zijn er in de wijk al veel zelfbouwkavels gevuld met energiezuinige woningen. Ook voor het kanaal had de gemeente plannen voor een drijvende woonwijk. Hoe precies, dat mochten de toekomstige bewoners zelf bedenken. Als duurzaamheid maar onderdeel van het plan was.

De plannen van de gemeente dateren al van tien jaar geleden. Toen kwam Smeele de schriftelijke plannen van de gemeente onder ogen voor een duurzame drijvende wijk. Dat leek haar wel wat. “Amsterdam vind ik eigenlijk best anoniem, dus ik heb altijd gedacht de stad uit te gaan als ik kinderen zou krijgen. Maar wat als je je buurt zelf kan creëren?”

PROJECT C.V.

SCHOONSCHIP

Schoonschip is de duurzaamste drijvende woonwijk van Europa. Er komen dertig drijvende kavels in het Amsterdamse Johan van Hasseltkanaal te liggen waarop 46 woningen en een collectieve ruimte worden gebouwd. Deze woningen zijn erg energiezuinig. Ze wekken voor een groot deel de energie zelf op en de boten samen hebben één aansluiting op het energienet. www.schoonschipamsterdam.org

www.schoonschipamsterdam.org

Stichting

Smeele kwam in contact met andere mensen die al bezig waren dromen over deze wijk op papier hadden gezet en sloot zich samen met haar vriend aan. Zij is architect hij werkt voor DSM. “We hebben allebei in Delft gestudeerd en die technische achtergrond die we hebben ontbrak nog bij het clubje creatieve mensen die mooie ideeën hadden bedacht voor Schoonschip.

Schoonschip werd een stichting waar de toekomstige bewoners met elkaar gingen samenwerken. Er werden werkgroepen opgericht waar ze nadenken over bijvoorbeeld het delen van een elektrische auto en de materialen van de woningen.

Ze wijst vanuit haar werkplek op de Ceuvel naar het stuk in het kanaal waar de dertig drijvende kavels komen te liggen. De helft van de woningen gaan een kavel delen. “Dan deel je de voordeur en technische installaties, maar heb je verder alles voor jezelf. In de bak komen de slaapkamers, de badkamer en de machinekamer waar bijvoorbeeld de zonneboiler zich bevindt. Op de eerste verdieping is de woonkamer. En iedere boot krijgt een groen dak met zonnepanelen.”

Eén energie-aansluiting

Smeele vertelt dat de zonnepanelen, de goede isolatie en de boiler om water te verwarmen, eisen van de gemeente waren die plannen hebben om Buiksloterham helemaal ‘circulair’ te maken. “Maar we gaan veel verder dan die eisen. Het bijzondere aan Schoonschip is dat we met 46 huishoudens maar één aansluiting op het energienet krijgen. We betalen maar een keer de aansluitkosten. Dat is ontzettend vooruitstrevend.”

Ze legt uit dat iedere boot zijn eigen batterij krijgt om de energie tijdelijk op te slaan. Verder wordt iedereen aangesloten op een smart grid, deze bepaalt of je de energie bewaart, aan de buren levert of teruglevert aan het net. Wat op dat moment het slimst is.

Ik wil dat mensen onze ideeën gaan kopiëren
Marjolein Smeele
Marjolein Smeele
Marjolein Smeele woont nu met haar gezin al in Amsterdam-Noord, ongeveer tegenover de locatie van Schoonschip.

“Alles wordt bemeten. We zullen soms nog energie van het net nodig hebben. En wat je van elkaar verbruikt wordt verrekend. Hoe we dat precies doen, moeten we nog bespreken. Gaat de prijs omhoog als de energie schaars is? Wil je mensen nog extra stimuleren duurzamer te doen? Daar gaan we mee experimenteren.”

Om dit te kunnen doen heeft Schoonschip een ‘experimentele status’ gekregen van het rijk. “Want we spelen eigenlijk zelf voor energieleverancier en dat mag volgens de wet niet.”

Stel dat het goed werkt. Gaat dit dan op grotere schaal plaatsvinden? En kunnen we er ook iets van leren als we niet een boot tot onze beschikking hebben? Smeele zegt van wel, het gaat vooral om hoe we met energie omgaan. Dat kan ook in een huis op land. “Ik wil dat mensen onze ideeën gaan kopiëren. Het liefst beter dan dat wij gedaan hebben.”

Schoonschip heeft daarom een subsidie gekregen van Stichting Doen om alle ideeën op een platform te delen. Zo wordt het helemaal open source en kan iedereen inzien hoe alles in elkaar zit. Smeele: “Zo wordt Schoonschip niet alleen voor de happy few, maar voor steeds meer mensen. Iedereen mag leren van onze fouten.”

TRIODOS HYPOTHEEK

VOOR DUURZAAM WONEN

De toekomstige bewoners van Schoonschip bouwen zonder tussenkomst van een projectontwikkelaar. Zij zijn samen de opdrachtgever van de architecten en aannemers en daarom heet dit Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO). Triodos Bank verstrekt vaak hypotheken aan CPO-projecten. “Dit is een erg bijzonder project vanwege de sociale cohesie. Daar wilden we ons heel graag aan verbinden”, zegt Jeroen Pels, manager hypotheken bij Triodos Bank.

Triodos Bank koppelt de hypotheekrente aan het energielabel van de woning: hoe beter het label, hoe lager de rente. Hiermee willen we huizenbezitters stimuleren hun woning te verduurzamen.

> Lees meer over de Triodos Hypotheek

Tekst: Joset van der Hoeven
Fotografie: Isabel Nabuurs, Manon van der Zwaal, Pieter van den Boogert

Blijf op de hoogte van al het nieuws over Triodos Bank

Ontvang onze nieuwsbrief in uw inbox

Schrijf u in

Gerelateerde artikelen