Marilou van Golstein Brouwers

'De belangen van de microfinancieringsklanten staan altijd voorop. Alleen op die manier is een duurzame en gezonde ontwikkeling van de sector mogelijk’

Marilou van Golstein Brouwers is algemeen directeur van Triodos Investment Management BV en een autoriteit op het vlak van microfinanciering. Ze werkt sinds 1990 bij Triodos Bank. Ze maakte deel uit van de adviesgroep voor het Jaar van het Microkrediet van de Verenigde Naties (2004/2005) en van het uitvoerend comité van CCAP van 2003 tot 2008. Verder was zij lid van de Board of Directors van een aantal microfinancieringsbanken, onder meer in Uganda, Kenia, Tanzania, Rusland, Afghanistan en Pakistan. Ze is momenteel lid van de Board of Trustees van Women's World Banking, voorzitter van SBI, voorzitter van de stuurgroep van PRI-Principles for Investors in Inclusive Finance en penningmeester van Stichting Max Havelaar.

Investeerder sinds 1994

Al sinds 1994 investeert Triodos Bank in microfinancieringsinstellingen. Daarmee is het een van de meeste ervaren spelers in deze markt. Marilou van Golstein Brouwers, die aan de wieg stond van de activiteiten van Triodos Bank op het gebied van microfinanciering, heeft de ontwikkelingen van nabij meegemaakt. 'Ooit was het een volledig onorthodox idee om geld te lenen aan mensen zonder geld of onderpand. Maar Triodos Bank zag er meteen de potentie van. De formule sluit ook goed aan bij de missie van de bank: geld aanwenden om levenskwaliteit en menselijke waardigheid te vergroten.'

2,7 miljard mensen buitengesloten van financiële diensten

Inmiddels staat microfinanciering stevig op de kaart. Toch is Marilou van Golstein Brouwers de eerste om erop te wijzen dat er nog een lange weg te gaan is vóór iedereen ter wereld toegang heeft tot formele financiële diensten die voor ons zo vanzelfsprekend zijn, zoals een bank- of spaarrekening openen, een lening aangaan om een bedrijf te starten of een verzekering afsluiten. 'Naar schatting 2,7 miljard mensen, met andere woorden bijna de helft van de wereldbevolking, is buitengesloten van dergelijke diensten. Een financiële sector die zich ook richt op de arme meerderheid staat nog in de kinderschoenen. De potentie om een verschil te maken is enorm. Neem bijvoorbeeld de onderwijzeres in Tanzania die meer dan een dag moet lopen naar het dichtstbijzijnde bankfiliaal om haar salaris op te halen. Tegenwoordig kan haar salaris worden overgeboekt naar haar mobiele telefoon. Dat scheelt haar veel tijd! En die tijd kan ze nu besteden aan lesgeven. Ook is een veilige plek om geld te sparen van onschatbare waarde. Het is veel makkelijker om 'nee' te zeggen tegen familieleden als je geld op de bank staat, dan wanneer het  onder het matras ligt. Zuurverdiend of met moeite gespaard geld 'verdampt' thuis veel makkelijker.'

Impact vergroten

Triodos Bank biedt zelf geen microfinancieringsdiensten aan in ontwikkelingslanden, maar financiert, via leningen en participaties in het aandelenkapitaal, lokale financiële dienstverleners die zich richten op slecht bediende doelgroepen. Zo is een netwerk ontstaan dat 87 microfinancieringsinstellingen in 45 landen over vijf continenten omspant. 'Onze expertise is bankieren. Door microfinancieringsinstelllingen te steunen met ons geld en onze expertise is de impact van Triodos Bank veel groter. Ons doel is dat microfinanciering uitgroeit tot een volwassen en volwaardig onderdeel van de financiële sector in ontwikkelingslanden. Niet alleen kunnen de banken waar we geld in steken hun voordeel doen met ónze expertise, maar ook van elkáárs kennis en ervaring. Wij stimuleren  deze onderlinge kennisuitwisseling met een jaarlijkse internationale workshop. Een aantal van deze microfinancieringsbanken maakt deel uit van de Global Alliance for Banking on Values, een mondiaal netwerk van duurzame banken waar ook Triodos Bank deel van uitmaakt. 'Wat ons bindt is dat we waardegedreven opereren. De invulling daarvan verschilt van regio tot regio. Bij ons is het milieu een belangrijk thema. In ontwikkelingslanden is dit het ontsluiten van financiële diensten voor buitengesloten doelgroepen. Wat we allemaal met elkaar gemeen hebben is dat we geld opvatten als een middel om iets waardevols te realiseren, en niet als doel op zich.'

Uitdagingen binnen de sector

Helaas is dat niet vanzelfsprekend in de microfinancieringssector. Problemen die in de 'grote' bankwereld spelen, dienen zich ook aan in deze sector. 'Overspannen doelstellingen voor groei en winst vormen een grote bedreiging. Het gevolg is dat het belang van de bank prevaleert boven dat van de cliënt, die met grotere schulden wordt opgezadeld dan verantwoordelijk is. Het laatste dat je wilt is dat deze kwetsbare doelgroep slechter af is door toegang tot financiële diensten, maar dat is op sommige plekken gebeurd, bijvoorbeeld in Nicaragua, Bosnië en India. Dat zorgt voor sociale onrust, en in sommige gevallen, zoals in de deelstaat Andhra  Pradesh in India, tot overheidsmaatregelen die de hele sector treffen. Dat zijn lastige problemen om op te lossen, omdat de oorzaken complex zijn. Het is deels het gedrag van sommige microfinancieringsinstellingen, deels is het een kwestie van regelgeving en deels heeft het ook te maken met de inbedding van deze nieuwe diensten. Er bestaat voor microkrediet niet zoiets als centrale kredietregistratie. Daarmee zou een te hoge schuldenlast makkelijker te voorkomen zijn, omdat voor de nieuwe kredietverstrekker inzichtelijk is welke financiële verplichtingen er al zijn aangegaan. Ook schiet het toezicht soms te kort.'

Principles for Investors in Inclusive Finance

Dit betekent niet dat microfinanciering niet werkt, maar dat het een punt heeft bereikt waarop nieuwe kwesties moeten worden opgepakt. Eén van de initiatieven op dit gebied zijn de 'Principles for Investors in Inclusive Finance'. Triodos Investment Management behoort, samen met een kerngroep van investeerders en Prinses Máxima, speciaal VN-adviseur voor Inclusive Finance, tot de initiatiefnemers. 'Als investeerder kunnen en willen we invloed uitoefenen op de richting die de sector opgaat. Het is belangrijk om helder te hebben wat de motieven zijn om in microfinanciering te investeren. Investeerders die deze principes ondertekenen, laten zien dat ze betrokken zijn en dat ze het belang van de microfinancieringsklant centraal stellen. Ze verwachten van de instellingen waarin zij investeren dat ze een transparante bedrijfsvoering toepassen, dat ze procedures hebben voor het oplossen van geschillen, dat ze streven naar een brede dienstverlening die verder gaat dan louter microkrediet en dat ze hun cliënten en hun medewerkers eerlijk behandelen. Deze Principles zijn in januari 2011 gelanceerd en inmiddels hebben bijna 50 internationale investeerders deze principes ondertekend. Deze Principles sluiten aan bij de 'Principles for Responsible Investment' van de Verenigde Naties (UNPRI) en zijn zo ingebed in een internationaal raamwerk dat richtlijnen biedt voor financiële instellingen wereldwijd. Binnen Triodos Investment Management hebben wij een Sustainability Management Systeem ontwikkeld om microfinancieringsinstellingen op een effectieve manier te kunnen analyseren en beoordelen op deze punten'.

´De belangen van de microfinancieringsklanten staan altijd voorop,' zo vat Marilou van Golstein Brouwers samen. 'Alleen op die manier is een duurzame en gezonde ontwikkeling van de sector mogelijk.'