Ga naarhoofdnavigatie, zoekvak of decontent

Investeren in idealen

28-06-2013 | Alles wat u wilt weten over impact investment in 7 kernvragen. Wat is investeren met een persoonlijke missie? En hoe wordt maatschappelijk rendement gemeten?

1. Investeren met een persoonlijke missie: wat is dat?

Wat is impact investing?

Levert het ook financieel genoeg op? En als je een maatschappelijk rendement wilt realiseren,kun je je geld dan niet beter schenken aan goede doelen? De wereld van missie­gerelateerd investeren is relatief jong. Maar groeit snel.

Investeren met een financieel én positief maatschappelijk rende­ment: dat is de kortste omschrijving van missie-gerelateerd investeren. In het Engels wordt het begrip ‘mission related investment’ (MRI) gebruikt, soms afgewisseld met ‘impact investment’. Het zijn relatief nieuwe begrippen, maar ze burgeren snel in. Het bewustzijn bij beleggers groeit. Het besef breekt door dat eenzijdig streven naar maximaal financieel rendement tot maatschappelijke schade kan leiden. En anderzijds dat bewust beleggen juist van toegevoegde waarde kan zijn voor de samenleving. Streven naar positief maatschappelijk rendement is een evenwichtige benadering. Aan de basis ervan liggen de drie P’s: people, planet, profit. Investeringen leveren niet alleen financiële winst op (profit), maar dragen ook bij aan bijvoorbeeld de sociale cohesie in de samenleving (people) en aan de kwaliteit van het milieu (planet).

Het veelvuldig gebruik van begrippen als impact investing leidt soms tot onduidelijkheid over wat er precies mee wordt bedoeld. Ze worden te pas en te onpas gebruikt. Vaak in combinatie met ‘duurzaam beleggen’ en ‘sociaal verantwoord beleggen’. Bijna elke vermogens beheerder en elke bank vult de termen anders in. Soms wordt alleen bedoeld: we investeren niet in zaken als wapenhandel en kinderarbeid. Andere partijen gaan verder dan het uitsluiten van negatieve maatschappelijke effecten. Zij investeren in positieve verandering in de samenleving, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van duurzame energie te bevorderen.

2. Hoe meet je het maatschappe­lijk rendement van een investering?

5% van de ondernemers meet de sociale ROI 
Ongeveer de helft van de Nederlandse bedrijven die maatschappelijk verantwoord ondernemen, meet zijn maatschappelijk rendement niet. Bedrijven die wel meten, gebruiken vaak specifieke indicatoren of kijken naar hun 'bereik'. Denk aan een indicator als 'reductie in CO2-uitstoot' (bijvoorbeeld als gevolg van een innovatieve techniek).
Bron: McKinsey&Company, Opportunities for the Dutch Social Enterprise Sector, 2011

Vaststellen van het financieel rendement van een investering is eenvoudig. Meten van het maatschappelijk rendement is daarentegen gecompliceerder. Veel maatschappelijke doelstellingen zijn breed en moeilijk te vertalen in criteria. Neem een begrip als ‘levenskwaliteit’: een van de kernbegrippen uit de missie van Triodos Bank. Hoe bepaal je of je op weg bent naar je doel: een samenleving waarin de levenskwaliteit wordt bevorderd. Ongeveer de helft van de Nederlandse bedrijven die maatschappelijk verantwoord ondernemen, meet zijn maatschappelijk rendement niet. Dat blijkt uit onderzoek van consultancybureau McKinsey (zie figuur 1: hieronder). Toch is meten van maatschappelijk rendement niet onmogelijk. Er zijn inmiddels instrumenten voor ontwikkeld, zoals door Global Reporting Initiative (GRI). Die geven met criteria als de CO2-uitstoot van een bedrijf, een goed beeld van de milieuprestaties. Ook de sociale prestaties kunnen gemeten worden. Bijvoorbeeld aan de hand van het aantal kinderen in ontwikkelingslanden dat dankzij een investering naar school kan. Met zulke concrete criteria is het mogelijk om te bepalen of een abstract doel als ‘levenskwaliteit’ dichterbij komt. Om bij het onderwijs te blijven: kwaliteit van leven hangt deels af van de vraag of mensen in staat worden gesteld om zich te ontwikkelen en om onderwijs te volgen.

3. Gevestigde bedrijven of een start-up?

Inesteren in gevestigde bedrijven of start-up?
Veel beleggers (78%) die zich richten op impact investment, investeren hun geld bij voorkeur in gevestigde bedrijven. Dat blijkt uit recent wereldwijd onderzoek van J.P. Morgan, in opdracht van het Global Impact Investing Network (GIIN). Slechts 18% van de idealistische beleggers richt zich ook op start-ups.
Bron: J.P. Morgan, Perspectives on Progress - The Impact Investor Survey, 2013

Als je wilt investeren kun je kiezen voor gevestigde, vaak beursgenoteerde ondernemingen. Maar je kunt ook beleggen in een jong, klein en innovatief bedrijf. Wie voor de eerste optie kiest, kiest voor een relatief beperkt financieel risico. Anderzijds zijn gevestigde bedrijven niet altijd even vooruitstrevend op het gebied van duurzaamheid en het laten meewegen van hun maatschappelijk rendement. Er zijn weliswaar steeds meer grote bedrijven die het belang van duurzaamheid inzien, toch gaat de koersverandering naar duurzaamheid soms relatief langzaam.

Investeerders die meer vaart willen maken, kunnen kiezen voor de andere optie en hun geld steken in een jong bedrijf. Dergelijke start-ups kunnen bijzonder innovatief zijn, ook op het gebied van het realiseren van maatschappelijk rendement. Start-ups zijn per definitie klein, maar als ze succes hebben kunnen ze een grote maatschappelijke bijdrage leveren. Áls ze succes hebben. Want er is nog een andere kant van de medaille. Een investeerder die belegt in een startende onderneming, loopt relatief grote risico’s. Je moet als investeerder dus veel ‘ondernemersgevoel’ hebben, bijvoorbeeld doordat je zelf ook ondernemer bent. Want dan ben je beter in staat om in te schatten of de start-up goed bezig is. Waarmee ook direct een ander belangrijk aspect is genoemd: wie investeert in een jonge ondernemer, doet dat in veel gevallen rechtstreeks. En niet via een bank of beleggingfonds. De investeerder zal dus intensief bij de startende ondernemer betrokken zijn. Dat moet je willen en kunnen.

4. Hoe staan maatschappelijk en financieel rendement tot elkaar in verhouding? Levert impact investing financieel wel voldoende op?

46% van de beleggers investeert in microfinanciering
Partijen die zich richten op impact investment beleggen onder meer in sectoren zoals landbouw en voeding, gezondheidszorg, micofinanciering, onderwijs, woningbouw en energie. Het overgrote deel (86%) van de beleggers spreidt zijn activiteiten en investeert in meerdere sectoren.
Bron: J.P. Morgan, Perspectives on Progress - The Impact Investor Survey, 2013

Financieel en maatschappelijk rendement staan niet in een bepaalde verhouding tot elkaar. Wel kun je zeggen dat kortetermijndenken over het algemeen geen gunstig effect heeft op het maatschappelijk rendement. Terwijl die manier van denken vaak juist wél goed uitpakt voor het financieel rendement. Wie zich dus richt op het realiseren van maatschappelijk rendement, zal naar de langere termijn moeten kijken. Je moet niet willen ‘scoren’ en ‘cashen’ op kwartaalbasis.

Op korte termijn lijkt het boeken van financieel en maatschappelijk rendement dus soms lastig met elkaar te combineren. Op de wat langere termijn is dat ‘dubbele rendement’ vaak beter mogelijk. Want het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid kan een onderneming uiteindelijk ook financieel voordeel opleveren. Bijvoorbeeld doordat die verantwoorde houding leidt tot een positief bedrijfsimago, en daarmee tot meer klanten of een hogere omzet.

5. Hoe zit het met het risico van missie-gerelateerd investeren?

Als het gaat om de risico’s van missie-gerelateerd investeren, is er geen verschil met investeringen die zich alleen richten op financieel rendement. Er zijn vele soorten beleggingen. En allemaal hebben ze hun eigen risicoprofiel. Soms wordt gedacht dat missie-gerelateerd investeren of impact investing altijd gaat over het investeren in een klein, innovatief en startend bedrijf. En dus om een investering met veel risico. Maar dat is een misverstand. Wie wil investeren met een positief maatschappelijk rendement, kan zich ook richten op gevestigde bedrijven. Dat kan hij rechtstreeks doen of via een vermogensbeheerder of een bank.

Het risicoprofiel van de investeerder moet leidend zijn bij de keuze waarin hij investeert. Vragen die meespelen zijn: wat is mijn vermogens- en inkomenssituatie? Welk financieel rendement heb ik nodig om aan mijn verplichtingen te voldoen? Die vragen gelden zowel voor beleggende particulieren als voor stichtingen en andere instellingen.

6. Welke investeringsmogelijkheden zijn er voor de belegger met idealen?

Steeds meer bedrijven en projecten richten zich op het realiseren van een positief maatschappelijk rendement. Dat is goed nieuws, want het betekent: toenemende mogelijkheden om te investeren met idealen. Toch is de absolute omvang van het aanbod aan investeringsmogelijkheden nog relatief beperkt.

Partijen die zich richten op impact investment, beleggen onder meer in sectoren zoals landbouw en voeding, gezondheidszorg, microfinanciering, onderwijs, woningbouw en energie. Dat blijkt uit recent wereldwijd onderzoek van J.P. Morgan [zie figuur 3: onder]. Deze studie werd uitgevoerd in opdracht van het Global Impact Investing Network (GIIN). Dit is een internationale organisatie die zich richt op het bevorderen en ontwikkelen van de mogelijkheden voor impact investment. De organisatie werd in 2009 opgericht door verschillende partijen die zich bezighouden met missie-gerelateerd investeren. Triodos Investment Management (TIM) is een van de leden van GIIN.

7. Investeren, lenen of geven: wat te doen?

Naast investeren, kun je ook bijdragen aan positieve verandering in de samenleving door geld uit te lenen of door te geven. Het verschil tussen investeren of lenen enerzijds en geld geven anderzijds is uiteraard allereerst financieel. Wie investeert of een krediet verstrekt, richt zich ook op een financieel resultaat. Hij wil de investering of het geleende geld uiteindelijk terug, met rendement. Investeren of lenen stimuleert het ondernemerschap van de ontvanger. Die moet immers aan de slag om een positief financieel resultaat te boeken.  

Wie geld geeft, hoeft niets terug. Althans: geen geld. In die zin is geven de ultieme vorm van impact investment. Alleen het maatschappelijk rendement telt. Geld schenken heeft veel voordelen. Fiscaal is het vaak aantrekkelijk. Maar belangrijker: je kunt er initiatieven mee steunen die (nog) niet financieel winstgevend, maar wél waardevol zijn. Echte vernieuwing begint bijna altijd in het gebied waar mensen zich vrij kunnen ontplooien. Een schenking geeft mensen die vrijheid.

Vanuit de ontvanger bezien heeft een schenking een andere functie dan een investering of een bancair krediet. Aan een investering en een lening zitten financiële verplichtingen vast. Bij een schenking gaat het om echt ‘vrij’ geld. Het is een bijdrage waar in zekere zin geen financiële tegenprestatie tegenover staat. Toch is dat laatste niet helemaal waar. Want iemand die geld schenkt mag wel een bepaalde verdeling verwachten tussen het gedeelte van de gift dat aan de kernactiviteit wordt besteed, en het gedeelte dat wordt gereserveerd voor bijvoorbeeld bedrijfskosten.