Ga naarhoofdnavigatie, zoekvak of decontent

Angst voor schaarste

Column Hans Achterhuis

24-12-2013 | Elk jaar mag ik als recensent voor Trouw het beste boek van het jaar kiezen. Dit jaar viel dat niet mee. Voor 2012 was het gelukkig een stuk gemakkelijker. How much is enough van vader en zoon Skidelsky stak er voor mij op de boekenmarkt met kop en schouders bovenuit. De vader is beroemd als economisch historicus die een schitterende biografie van John Maynard Keynes, mijns inziens de grootste econoom van de afgelopen eeuw, heeft geschreven. De zoon voegt als filosoof de nodige reflectie toe aan het boek.

hans-achterhuis

Hans Achterhuis

(1942) doceerde filosofie aan de universiteiten van Amsterdam, Wageningen en Twente. Van 2010 tot 2012 was hij de eerste ‘Denker des Vaderlands’.

www.hansachterhuis.nl

Hoeveel is genoeg? Hebben we ooit genoeg? Waarom moeten we steeds harder werken en meer consumeren? Is het geen tijd om het eens wat rustiger aan te doen? Wat kan de inhoud zijn van het aloude wijsgerige begrip van het goede leven voor moderne mensen?

Om dit soort vragen draait het betoog van de twee Skidelsky’s. Uitgangspunt van hun beschouwingen is een beroemde Brief aan de kleinkinderen die Keynes in 1930, midden in de vorige crisis, schreef. Hij stelde toen dat we nog even door de zure appel van hard werken en meedogenloze concurrentie moesten heen bijten om uit de crisis te komen. Maar dan zou de generatie van de kleinkinderen hier de vruchten van kunnen plukken door het kalmer aan te doen en de deugden van het goede leven te beoefenen.

De Skidelsky’s vragen zich af waarom de voorspellingen van Keynes niet zijn uitgekomen, terwijl wij toch vele malen rijker zijn geworden dan deze in zijn meest optimistische dromen verwachtte. Belangrijker misschien is dat zij daarnaast voor het heden concrete voorstellen doen om tot een meer ontspannen samenleving met nulgroei te komen.
Nog waardevoller tenslotte is dat hun aansprekende studie ons uitdaagt om, meer dan zij het zelf doen, over de grondslagen van de economie na te denken. Het meest verborgen fundament van het economisch denken is het schaarstebegrip. Daar heb ik mijzelf in het verleden intensief mee beziggehouden. De misvatting van Keynes, maar ook nog deels van de Skidelsky’s, is dat het hier om een objectief vaststelbaar begrip zou gaan. Maar wanneer behoeften relatief en relationeel zijn, wanneer zij voortdurend blijven groeien door onderlinge concurrentie en vergelijking, zal er nooit genoeg zijn. Dan blijven we vastzitten in een eindeloze race om meer te hebben, dan is economische groei een absolute noodzaak. Pas als we de angst voor de schaarste afschudden, kunnen we nulgroei als een inspirerende keuzemogelijkheid serieus onderzoeken.